انواع مراقبه در بهاکتی یوگا: اجاپا، بهاجان، کِرتَن و سات‌سنگ

خانه » انواع مراقبه در بهاکتی یوگا: اجاپا، بهاجان، کِرتَن و سات‌سنگ

مراقبه یکی از اصلی‌ترین مسیرهای رشد معنوی در یوگا است. در بهاکتی یوگا (راه عشق و اتحاد قلبی با آگاهی الهی)، روش‌های مختلف مراقبه وجود دارند که هر کدام نقشی متفاوت در تجربه‌ی معنوی شما ایفا می‌کنند.
در این مقاله، چهار شاخه‌ی مهم مراقبه در بهاکتی یوگا را بررسی می‌کنیم: اجاپا (Ajapa)، بهاجان (Bhajan)، کِرتَن (Kirtan) و سات‌سنگ (Satsang).

۱. اجاپا (Ajapa) — مانترای بی‌تکرار

معنی:
“اجاپا” یعنی تکرار بی‌تکرار. ریشه‌ی سانسکریت آن “a” (بدون) + “japa” (تکرار مانترا) است، یعنی تکراری که خودبه‌خود در درون جریان دارد، بدون تلاش آگاهانه.

در عمل:

  • در ابتدا، مانترا را با تمرکز و آگاهی تکرار می‌کنید (جاپا).

  • پس از مدتی، مانترا به طور طبیعی در نفس، ضربان قلب یا حتی خواب جریان می‌یابد (اجاپا).

  • نمونه: مانترای So-Ham (“من آنم”) یا Ham-Sa که با نفس ترکیب می‌شود و درونی می‌گردد.

هدف:

  • اتحاد با انرژی پرانا

  • ساکت کردن ذهن از درون

  • تجربه‌ای عمیق‌تر از آواز یا نیایش بیرونی

انواع مراقبه در بهاکتی یوگا

۲. بهاجان (Bhajan) — سرود عشق و نیایش

معنی:
“بهاج” در سانسکریت یعنی عشق و پرستش. بهاجان یعنی آواز یا شعر عاشقانه‌ی الهی که گاهی به زبان‌های محلی و ساده بیان می‌شود.

ویژگی‌ها:

  • حالت نیایش فردی یا احساسی

  • ممکن است همراه ساز یا فقط با صدا باشد

  • مضامین: عشق به خدا، معلم، طبیعت یا روح جهانی

  • شباهت به شعر یا آواز عاشقانه‌ی معنوی

مثال‌ها:

  • Govinda Jaya Jaya, Gopala Jaya Jaya

  • یا در فارسی، اشعار مولوی و حافظ در شور عشق الهی

هدف:

  • ایجاد ارتباط احساسی و قلبی با انرژی الهی

  • افزایش لذت و حضور معنوی در نیایش

۳. کِرتَن (Kirtan) — نیایش جمعی و پاسخ‌گویی

معنی:
کرتن از ریشه‌ی “kirt” یعنی نام‌بردن و ستایش. این روش شامل چنت گروهی و پاسخ‌گویی مانتراها به‌صورت آهنگین است.

ویژگی‌ها:

  • انجام با یک خواننده اصلی و گروه پاسخ‌دهنده

  • ریتمی، تکراری و انرژی‌زا

  • ترکیبی از موسیقی، مراقبه و وجد عرفانی

  • ایجاد هم‌ارتعاشی جمعی و تقویت عشق و تسلیم

هدف:

  • بازکردن چاکرای قلب

  • ادغام آگاهی فردی در آگاهی جمعی از طریق صدا

۴. سات‌سنگ (Satsang) — حضور در حقیقت

معنی:
“سات‌سنگ” ترکیبی از Sat (حقیقت) + Sanga (هم‌نشینی) است، یعنی هم‌نشینی با حقیقت یا حضور در جمع حقیقت‌جویان.

در عمل:

  • شامل سخن معنوی، مراقبه، پرسش و پاسخ و گاهی کرتن یا بهاجان

  • هدف: بالا بردن آگاهی از طریق حضور در انرژی حقیقت، نه صرفاً آموزش نظری

  • حضور در کنار معلم یا جمع آگاه، ارتعاش آگاهی درونی را فعال می‌کند

مثال:
جلسات سات‌سنگ معمولاً با کرتن یا بهاجان آغاز و با گفت‌وگو و مراقبه ادامه می‌یابد، فضایی لطیف و روشن ایجاد می‌کند.

این چهار شاخه‌ی مراقبه در بهاکتی یوگا هرکدام تجربه‌ای منحصربه‌فرد ارائه می‌دهند:

شاخه نوع هدف اصلی
اجاپا مانترای بی‌تکرار اتحاد با پرانا، سکوت ذهن
بهاجان سرود عاشقانه اتصال قلبی و احساس عشق الهی
کِرتَن نیایش جمعی گسترش بهکتی و هم‌ارتعاشی جمعی
سات‌سنگ حضور در حقیقت ارتقای آگاهی از طریق حضور در جمع حقیقت‌جویان
هرکدام از این روش‌ها می‌تواند به صورت مستقل یا ترکیبی برای تجربه عمیق‌تر مراقبه و رشد معنوی مورد استفاده قرار گیرد.